GIVE: Gecoördineerd Initiatief voor Vlaamse Erfgoeddigitalisering
GIVE, het Gecoördineerd Initiatief voor Vlaamse Erfgoeddigitalisering, vormt de paraplu voor drie digitaliseringsprojecten en een metadataproject die tegen eind 2023 uitgevoerd werden. Samen met heel wat partners uit het culturele veld zette meemoo zijn schouders onder de digitalisering van kranten, glasplaten en topstukken. Daarnaast zetten we in op metadataverrijking. De GIVE-projecten werden gerealiseerd met de steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling en kaderen binnen het relanceplan Vlaamse Veerkracht van de Vlaamse overheid.
Uitdaging
De afgelopen jaren deden we enorme inspanningen om het audiovisueel materiaal van onze contentpartners te digitaliseren. Eind 2020 overschreden we de historische kaap van een half miljoen gedigitaliseerde dragers, goed voor 80% van de aan ons bekende aantallen.
Toch bestond er in 2021 van heel wat (niet-audiovisuele) Vlaamse erfgoedcollecties nog geen digitaal spoor. Vaak ging het om dragers die kwetsbaar en moeilijk toegankelijk zijn, zoals kranten en glasplaten. Ook van heel wat Vlaamse topstukken bestond nog geen hoogwaardig digitaal alternatief. Nochtans verdienen deze objecten het bij uitstek om in de kijker te staan. Anderzijds merkten we dat er op het vlak van de metadatering van gedigitaliseerd en digitaal geboren materiaal nog heel wat horden te nemen waren.
Onze rol
Dankzij de relancemiddelen konden we grote sprongen maken in de digitalisering van het Vlaams documentair erfgoed. Samen met verschillende partners uit het culturele veld digitaliseerden we dit erfgoed én maakten we het toegankelijk voor onderzoekers en het brede publiek.
Meemoo nam in deze projecten een coördinerende rol op. Hierbij steunden we op onze rijke ervaring met (massa)digitalisering en op de resultaten van verschillende voorbereidende trajecten. Lees hier meer over het onderzoek naar fotodigitalisering, het krantenproject Nieuwe Tijdingen en de pilootprojecten rond metadata.
Aanpak
Binnen GIVE richtten we onze pijlen op vier projecten:
Lijn 1: GIVE-krantenproject Primeur
De Vlaamse archieven bevatten een grote hoeveelheid aan kwetsbare kranten. In samenwerking met BibliothecairErfgoed.be en een aantal collectiebeherende organisaties wilden we deze belangrijke (historische) informatiebronnen redden. Dit dede, we op grote schaal: tegen het einde van 2023 zorgden we voor de massadigitalisering van 630.000 krantenpagina’s.
Deze inspanningen kwamen niet alleen de duurzame bewaring maar ook de toegankelijkheid voor onderzoekers en het brede publiek ten goede. Met tekstherkenning (OCR) werden de gedigitaliseerde kranten bovendien nog vlotter doorzoekbaar. Sinds 2025 doorblader je het merendeel van deze kranten op hetarchief.be. Van de kranten die onder auteursrechtelijke bescherming vallen, kan je de metadata doorzoeken of opvragen bij de beheerder van de krant.
Lijn 2: GIVE-glasplatenproject
Glasplaten zijn van groot historisch belang en blijken in groten getale aanwezig in de archieven van Vlaamse erfgoedinstellingen. Omdat ze erg kwetsbaar en moeilijk toegankelijk zijn, drong de digitalisering van deze dragers zich op. In dit glasplatenproject stelden we circa 180.000 glasplaten digitaal veilig en zorgden we voor de duurzame bewaring van de digitale kopieën. Dankzij deze digitale kopie kunnen ze ook makkelijker toegankelijk worden gemaakt.
Dit project omvatte ook de ontwikkeling van een webtool. De bestaande Kenjedrager-tool, die helpt om het beeld en geluid in archieven te identificeren, werd uitgebreid naar fotomateriaal. Via deze laagdrempelige tool kunnen zowel professionele foto-erfgoedbeheerders als particulieren hun fotomateriaal correct identificeren in functie van digitalisering. Bovendien pikken ze er handige tips en advies op over de bewaring en digitalisering van hun fotocollecties .
Lijn 3: GIVE-topstukkenproject
Van naar schatting de helft van de items op de Vlaamse Topstukkenlijst bestond in 2021 geen kwalitatieve digitale reproductie. We maakten een inhaalbeweging en zetten in op de realisatie van hoogwaardige fotografische reproducties van 2D-materiaal, 3D-objecten en topstukken uit papier of perkament. Een beperkte selectie van absolute topwerken werd vastgelegd met behulp van gigapixelfotografie. De foto’s werden vervolgens ontsloten via artinflanders.be en kregen, waar mogelijk, de publiekdomeinstatus toegekend. In totaal digitaliseerden we 245 topstukken.
Lijn 4: GIVE-metadataproject
Het leeuwendeel van het materiaal in het meemoo-archiefsysteem is niet voldoende beschreven. Om de doorzoekbaarheid van dit materiaal te verbeteren en het hergebruik ervan te stimuleren, is de uitbreiding van de metadata essentieel. Omdat manueel metadateren een enorm tijdrovende klus is, zetten we in op een automatisch beschrijvingsproces. Met behulp van technieken als spraakherkenning en gezichtsdetectie konden we grote sprongen maken om de lacunes aan te vullen. We verrijkten het door meemoo bewaarde audiovisuele archiefmateriaal van 127 contentpartners uit de overheids- en culturele sector. In totaal ging het om zo'n 175.000 uur aan audiobestanden en zo'n 125.000 uur video.
Partners
Voor deze vier projecten sloegen we de handen in elkaar met o.a. contentpartners van meemoo en andere Vlaamse erfgoedbeheerders. Het krantenproject Primeur trokken we bijvoorbeeld samen met BibliothecairErfgoed.be. Voor een overzicht over de projectpartners kan je terecht op de projectpagina's van de lijnen (zie hierboven).
Meemoo speelde ook een rol in andere lijnen binnen dit relanceplan, met name in het traject van de Vlaamse erfgoeddatabanken, de begeleiding van cultuurorganisaties bij hun projecten rond digitale collectieregistratie en de Digisprong van het onderwijs.