Getrokken door de Vlaamse Erfgoedbibliotheken en meemoo schiet het driejarige project Nieuwe Tijdingen. Landelijk programma voor het behoud van het Vlaamse krantenerfgoed uit de startblokken. Het project werkt toe naar een massadigitaliseringsprogramma voor de bedreigde historische kranten in Vlaamse erfgoedcollecties. Hiervoor werken we samen met 45 erfgoedbewarende organisaties. Samen stippelen we de weg uit naar een grootschalige reddingsoperatie.

Vlaanderen heeft een schat aan collecties die niet verloren mogen gaan. Zo willen we dat erfgoed veilig stellen voor de toekomst door het te digitaliseren en vervolgens duurzaam te bewaren en beheren. In het verleden werkten we hierover al samen met de Vlaamse Erfgoedbibliotheken in het project Nieuws van de Groote Oorlog en in het project Abraham 2020.

Uitdaging

De digitalisering van ons krantenerfgoed is broodnodig. Hoe zorgvuldig je een krantencollectie ook bewaart, de verzuring van papier is een onomkeerbaar en onvermijdelijk proces dat met de tijd ieder vel papier treft. Veel kranten vallen gewoonweg uit elkaar, en dat terwijl ze een rijke geschiedkundige bron zijn. Alleen digitalisering kan de inhoud van dit waardevolle erfgoed redden.

© Vlaamse Erfgoedbibliotheken / Metamorfoze - Foto: Yvo Wennekes

© Vlaamse Erfgoedbibliotheken / Metamorfoze - Foto: Yvo Wennekes

Onze rol

Nieuwe Tijdingen vloeit voort uit het project Abraham 2020. Nieuw leven voor oud nieuws, een project van de Vlaamse Erfgoedbibliotheken waarin wij één van de partners waren. Binnen dat project werd Abraham, de catalogus van Belgische kranten, verder uitgebouwd. Een catalogus van het Vlaamse krantenerfgoed is immers onontbeerlijk voor de start van een massadigitaliseringsproject. We onderzochten samen met de Vlaamse Erfgoedbibliotheken de haalbaarheid van een gecoördineerde aanpak voor de digitalisering van het Vlaamse krantenerfgoed met als eerste resultaat Nieuwe Tijdingen, dat dienst zal doen als voorbereidingstraject.

Als hoofdpartner van Nieuwe Tijdingen staat meemoo mee in voor het overkoepelend beheer van het project. Verder zorgen we voor de intake en duurzame bewaring van gedigitaliseerde kranten samen met onze bestaande contentpartners. Ze worden opgeslagen in het meemoo-archiefsysteem. Op termijn maken we raadpleging van de gedigitaliseerde kranten van diverse collectiebeheerders mogelijk op ons ontsluitingsplatform Het Archief.

Aanpak

Aanpak eerste fase - 2021

In het eerste jaar van het project ligt de focus op de ontwikkeling van een praktische blauwdruk voor het landelijke programma. De volgende drie onderwerpen staan centraal in de eerste fase van Nieuwe Tijdingen:

  • de planning voor het landelijke programma;

  • de interface en auteursrechtelijke aspecten;

  • de opname van reeds gedigitaliseerde kranten.

Aan de hand van een selectielijst krijgen we een duidelijk beeld van de omvang van het aantal kranten. Zo kunnen we inschatten hoeveel tijd en geld we nodig zullen hebben voor het reddingsprogramma, en ook welke samenwerkingen we zullen aangaan.

Een tweede belangrijke pijler is de ontwikkeling en implementatie van een ontsluitingsinterface. We willen de gedigitaliseerde kranten op een bruikbare manier online publiceren en ter raadpleging aanbieden. Daarom onderzoeken we hoe de interface van het digitale krantenarchief er hoort uit te zien, en maken we een analyse van de auteursrechtelijke mogelijkheden om ook recentere (nog auteursrechtelijk beschermde) kranten op te nemen in Het Archief. In een volgende fase vatten we de implementatie van deze interface aan binnen ons ontsluitingsplatform, Het Archief. De lancering van deze gebruikersomgeving staat gepland in 2023.

Kranten uit Vlaamse erfgoedinstellingen die al gedigitaliseerd zijn, voegen we toe aan het meemoo-archiefsysteem. Dankzij deze stap worden ze duurzaam bewaard en kunnen ze later, samen met de nieuw gedigitaliseerde kranten, online worden geraadpleegd. We verkennen tenslotte hoe we de doorzoekbaarheid met nieuwe technieken kunnen verbeteren, bijvoorbeeld via het converteren van de scans naar machineleesbare tekst door middel van Optical Character Recognition (OCR).

Vooruitblik tweede en derde fase - 2022-2023

In drie jaar werken we rond drie trajecten: digitalisering, online ontsluiting en duurzame archivering. In de eerste fase van het project (2021) stellen we een gedetailleerde blauwdruk voor het programma samen. In de twee volgende fases:

  • ontwikkelen we de noodzakelijke basisinfrastructuur (2022);

  • operationaliseren we op kleine schaal een goed werkend proces voor massadigitalisering (2023).

Vanaf 2024 kan het reddingsprogramma op volle kracht vooruit.

Partners

  • Vlaamse Erfgoedbibliotheken (coördinator)

  • meemoo (hoofdpartner)

  • 45 partnerorganisaties:

    Staatsbibliothek zu Berlin / Stiftung Preußischer Kulturbesitz, Metamorfoze, Histories vzw, Ghent Centre for Digital Humanities - Vakgroep Geschiedenis (Universiteit Gent), KBR, Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, Universiteitsbibliotheek Antwerpen, Openbare Bibliotheek Brugge, Bibliotheek Hasselt Limburg, KU Leuven Bibliotheken - Bijzondere Collecties, Universiteitsbibliotheek Gent - Boekentoren, Aartsbisschoppelijk Archief te Mechelen, ADVN - archief voor nationale bewegingen, Amsab-Instituut voor Sociale Geschiedenis, AMVB, Archief van de Collegiale O.-L.-Vrouwekerk Aarschot, Koninklijke Heemkring Ascania vzw, den AST, DIVA, Documentatiecentrum Triverius Brakel, KADOC-KU Leuven, Documentatie- en Onderzoekscentrum voor Religie, Cultuur en Samenleving, Lokaal Bestuur Koksijde, Liberas, Memorial Museum Passchendaele 1917, Museum van Deinze en de Leiestreek, Musea Stad Ieper (In Flanders Fields Museum en Yper Museum), Gemeentebestuur Opwijk - ‘t Opwijks Archief, Openbare Bibliotheek Oostende, Stadsarchief Aalst, Stads- en OCMW-archief Brugge, Stadsarchief Diest, Stadsarchief Kortrijk, Stadsarchief Leuven, Stadsarchief Lokeren, Stadsarchief Tongeren, Stadsarchief Tielt, Stedelijk Museum Hoogstraten, Erfgoedcel Denderland, Erfgoeddienst k.ERF,Erfgoedcel Land van Dendermonde, Erfgoedcel Leie Schelde, Interwaas / Erfgoedcel Waasland, zuidwest, Cultuurregio Pajottenland & Zennevallei, CO7