Digitaliseringsproject voor nitraatfilm

Nitraatfilm is de eerste drager voor filmmateriaal en werd al vanaf 1889 geproduceerd. Pas in de jaren 50 zag de drager zijn populariteit slinken en werd nitraatfilm definitief vervangen door acetaatfilm. Nitraat is niet zoals acetaat onderhevig aan het azijnsyndroom, toch is ook deze drager erg kwetsbaar. In 2022 plannen we de digitalisering van 85 films.

Uitdaging

Nitraatfilm of cellulosenitraat kan in zeer uitzonderlijke omstandigheden spontaan vlam vatten zonder tussenkomst van een warmtebron. Omdat het zelf zuurstof produceert wanneer het ontbrandt, heeft nitraatfilm - in tegenstelling tot andere materialen - geen lucht nodig om te blijven branden. De rook die hierbij ontstaat is bovendien extreem giftig. Wat hier meestal aan voorafgaat, maar er niet per se altijd toe leidt, is de chemische ontbinding die vroeg of laat plaatsvindt. Net zoals bij acetaatfilms is dit proces onomkeerbaar. Hoewel nitraatfilms wereldwijd de oudste films zijn die in archieven worden bewaard, zullen ze uiteindelijk voorgoed vergaan. Hun digitalisering dringt zich dan ook op.

Dit vraagt om speciale maatregelen: we zorgen voor een aangepast en gekoeld transport, en ook tijdens de digitalisering van de filmbobijnen neemt het digitaliseringsbedrijf strikte voorzorgen.

In beeld: beschilderde nitraatfilm 'Halewijn', geschat tussen 1929-1935, boven de kijktafel bij Cinematek, film uit de collectie van het Letterenhuis, archief Anton van de Velde

Onze rol

Zoals in alle filmprojecten staat Cinematek in voor de registratie van de films. Daarnaast voeren zij ook conserverende handelingen uit, zoals het vervangen van de filmblikken en het aanbrengen van nieuwe labels. Meemoo tekent het beleid uit voor de conservatie en registratie van nitraatfilms en coördineert ook de digitalisering, zoals o.a. de aanbestedingsprocedure en het samenbrengen van de nitraatfilms van 15 contentpartners.

Aanpak 

Naast kwetsbare film op acetaat kadert ook de digitalisering van nitraatfilms binnen onze inspanningen om voor eind 2023 heel wat bedreigde en aangetaste films te digitaliseren. Het stappenplan?

Registratie en bewaring

De registratoren bij Cinematek bekeken alle nitraatfilms en gaven ze een inhoudelijke beschrijving. Gezien de hoge ontvlambaarheid van nitraat gaven alle contentpartners hun nitraatfilms bovendien in bewaring bij Cinematek. 

Selectie

Op basis hiervan maakten onze contentpartners de selectie van de te digitaliseren nitraatfilms. Belangrijke kanttekening: het gaat uitsluitend om films die nooit eerder veiliggesteld zijn, noch via digitalisering, noch via een kopie op acetaat. Een groot aantal nitraatfilms werden in het verleden door Cinematek al klaargestoomd voor de toekomst.

In totaal nemen we 85 films van 15 contentpartners mee, wat neerkomt op 7 tot 8 uur aan filmmateriaal. De selectie is een mix van kleurenfilms en zwart-witbeelden, naast stille films en films met geluid. 

Digitalisering

In juni 2022 werd de opdracht voor de digitalisering van nitraatfilms gegund aan R3store Studios. Een maand later kwamen de films toe in Londen. Na een testfase tijdens de zomermaanden, ging R3store Studios in september van start. Het hele proces zal eind 2022 afgerond zijn.

Naar het aanbestedingsdossier
In beeld: Erwin Verbruggen, restauratie van nitraatfilm, Amsterdam, CC BY-SA 2.0.

In beeld: Erwin Verbruggen, restauratie van nitraatfilm, Amsterdam, CC BY-SA 2.0.

Heb je een vraag?
Contacteer Céline Vermeire
Projectleider Digitalisering & Accountmanager overheidsinstellingen en erfgoedcellen
We halen de pagina op, even geduld...