2024 in 't kort
Een decennium digitalisering. Een vlotte wissel achter de schermen van ons archiefsysteem. Een vernieuwde kennisbank. Een extra kunstplatform onder onze vleugels. En, natuurlijk, een knaller van een iPRES-conferentie. Het zijn slechts enkele van de realisaties die we onthouden van vorig jaar. Maar 2024 kende ook wel hobbels onderweg. Lees er alles over in dit bondige jaaroverzicht!
Digitaliseren, digitaal bewaren en beheren
In 2024 werkten we samen met 184 contentpartners in cultuur, media en overheid. Zij vertrouwen ons hun content toe, bijvoorbeeld om het te digitaliseren. Hun archiefschatten - vaak op aftakelende of steeds moeilijker leesbare dragers - digitaal veilig stellen is noodzakelijk willen we in de toekomst nog een beeld kunnen vormen van gisteren en vandaag.
Op het audiovisueel toneel
In 2024 was het precies een decennium geleden dat we startten aan onze digitaliseringstocht van het Vlaamse audiovisuele erfgoed.
Tien jaar en 550.000 dragers later heeft bijna 90% van het audiovisueel materiaal op onze radar een digitale kopie. Het overzicht check je hier. Dat betekent niet het einde van onze inspanningen op dit front, want de analoge audiovisuele collecties van onze contentpartners groeien nog steeds aan. We blijven een antwoord bieden op hun digitaliseringsnoden door in kleinere digitaliseringsprojecten een mix van dragerformaten veilig te stellen. Zo bundelden we vorig jaar 8 audioformaten in een audiocombo: goed voor 7.805 gedigitaliseerde dragers van 25 verschillende contentpartners.
De digitalisering van film vraagt om een andere aanpak. Gelukkig kunnen we rekenen op CINEMATEK om de analoge filmcollecties van onze contentpartners te registreren en - wanneer nodig - ook te bewaren. De meest bedreigde digitaliseren we eerst, en dat was in 2024 niet anders: 800 aangetaste exemplaren kregen een digitaal nieuw leven.
Van doek tot (giga)pixel
Klik! Ook niet-bewegend beeld verdient een digitaal leven. In 2024 deden we opnieuw beroep op gespecialiseerde fotografen om 439 kunstwerken en erfgoedobjecten van 11 verschillende musea en erfgoedinstellingen op beeld vast te leggen. De resultaten? Die kan je bewonderen op onze kunst- en erfgoedbeeldbank artinflanders.be.
Sommige collectiestukken bekijk je het liefst vanuit élke hoek. Nadat we ons eerder al projectmatig in 3D-digitalisering verdiepten, kreeg het in 2024 (en 2025) een prominente plek in onze dienstverlening. We scanden vorig jaar 46 beeldhouwwerken en topstukken van 4 verschillende partners van kop tot teen: klaar voor een digitaal tweede leven.
3D-model: Tapkraan, collectie Abdijmuseum Ten Duinen. Overige beelden: © meemoo
Veilig en wel
Een digitaal bestand staat niet garant voor een duurzame bewaring. Want wat als je je wachtwoord van de cloud vergeet, of je harde schijf niet meer aan de praat krijgt? Digitale archivering gaat verder dan dat.
Om een duurzame en veilige opslag te blijven garanderen, was onze opslaginfrastructuur in 2024 aan vervanging toe.
Als organisatie zitten we op een berg aan erfgoed: we bewaren digitaal materiaal voor meer dan 160 organisaties en beheren daarmee een van de grootste digitale archieven van Vlaanderen. Eind 2024 zat er 28,7 petabyte aan data in het meemoo-archiefsysteem. Goed voor ruim 8 miljoen objecten die we duurzaam bewaren! Wil je dit allemaal na elkaar raadplegen, dan ben je letterlijk meerdere levens zoet.
Vorig jaar vonden 730.000 objecten hun weg naar ons archiefsysteem. Niet alleen via bovenstaande digitaliseringsprojecten, maar voornamelijk uit digitale instroom. Onder die noemer verwelkomen we het digitaal geboren en reeds - zonder onze tussenkomst - gedigitaliseerd materiaal van onze contentpartners voor duurzame bewaring. In 2024 werkten we hard om onze partners de instrumenten te geven om hun materiaal makkelijker bij ons onder te brengen: enerzijds door onze technische processen te standaardiseren (hallo SIP-specificatie voor kranten en audiovisueel materiaal!), anderzijds door stappen te zetten richting een gebruiksvriendelijke instroomtool die in 2025 gebouwd zal worden.
Registratie en beheer van collecties ondersteunen
Naast de digitalisering en bewaring zijn we er ook voor onze partners bij de dagelijkse zorg voor hun collecties. Bijvoorbeeld door hen te ondersteunen bij de registratie en het beheer van hun erfgoed, maar ook door in te zetten op rijkere en kwalitatieve metadata.
(Bijna) een nieuwe erfgoeddatabank
2024 was een belangrijk jaar voor het erfgoeddatabankenproject. Daarin bouwden we aan een nieuw collectiebeheersysteem met collectievenster dat de verouderde databanken Erfgoedplus en Erfgoedinzicht moet vervangen. En dat is geen kinderspel. Wist je dat ruim 1.200 Vlaamse organisaties op deze systemen leunen? Het jaar begon alvast goed: we kozen een leverancier en vlogen volop in de samenwerking. Het gekozen systeem moest geconfigureerd worden op maat van de gebruikers, de eerste trainingen en documentatie kregen vorm, en er stonden ons natuurlijk een berg datamigraties te wachten. Gaandeweg bleek het plan om in 2024 ook de eerste gebruikers te verwelkomen iets te ambitieus. Herinner je je de inleiding nog? Zie daar: hobbel één.
(Psst… Geheel buiten de lijntjes van dit jaarverslag kunnen we verklappen dat het collectiebeheersysteem van de nieuwe erfgoeddatabank anno 2025 live is, en er bij het schrijven al meer dan 250 organisaties aan de slag zijn in het systeem. Op naar de volgende golf!)
Me-ta-da-ta
Moeten we het nog spellen? Metadata spelen een sleutelrol bij het beheren en toegankelijk maken van archiefmateriaal. Is een bestand niet of niet goed omschreven, dan is het moeilijk terug te vinden - en dat staat uitwisseling en hergebruik dan weer in de weg. Terwijl onze partners bergen werk verzetten om hun archiefmateriaal beter te omschrijven, versterken wij hen door in te zetten op metadatabeheer, standaardisering en metadataverrijking.
Zo bouwen we sinds enkele jaren aan een verbeterde metadatainfrastructuur, met de meemoo-kennisgraaf centraal. Dit flexibele beschrijvingsmodel, dat eruitziet als een wijdvertakt netwerk van verbanden, moet voor een meer duurzame basis zorgen bij de instroom en ontsluiting van materiaal. In 2024 vonden de metadata uit ons archiefsysteem alvast hun weg naar de graaf.
Een heel archief manueel omschrijven doe je niet op een-twee-drie. Daarom schakelen we artificiële intelligentie in om metadata te creëren en te verrijken. In het GIVE-project deden we eerder al aan spraak-, entiteits- en gezichtsherkenning voor onze partners in cultuur en overheid. In het Shared AI-project was het de beurt aan de mediasector. Eind 2024 waren dit de resultaten:
Wanneer je collecties en metadata wil uitwisselen op het web, is uniformiteit van belang. Maar data zijn vaak afkomstig uit verschillende systemen, en hebben niet altijd hetzelfde formaat of dezelfde betekenis. Er zijn dus goede afspraken nodig. Enter: datastandaarden. Die zorgen voor context, samenhang en een betere uitwisselbaarheid. Specifiek voor de cultureelerfgoedsector is er de standaard OSLO Cultureel Erfgoed. Sinds begin 2024 nemen we de rol van producteigenaar op, en trekken we de Werkgroep OSLO Cultureel Erfgoed.
Digitaal erfgoed toegankelijk maken
Archiefmateriaal klaarmaken voor de toekomst is één ding, het hergebruik ervan stimuleren is een tweede. Samen met onze contentpartners zoeken we naar manieren om hun rijke digitale collecties tot bij het publiek te brengen. We ondersteunen hen bij de ontsluiting van hun materiaal via hun eigen platformen en initiatieven. En zelf maken we het ook zoveel mogelijk publiek beschikbaar: voor het onderwijs, onderzoek en professioneel hergebruik - of gewoon om van te genieten.
Hetarchief.be: startpunt voor onderzoek
Op hetarchief.be maken we de beschrijvingen van ruim 2 miljoen audiovisuele fragmenten uit de archieven van onze contentpartners doorzoekbaar voor iedereen. Een interessant fragment gespot? Aanvragen kan eenvoudig bij de aanbieder zelf. In 2024 zagen we een forse stijging in het aantal gebruikersaccounts en aangevraagde fragmenten: een rechtstreeks gevolg van onze marketinginspanningen, met onder andere een studentencampagne en meer aandacht voor SEO.
Voor contentpartners en hun bezoekers ter plaatse heeft hetarchief.be nog meer te bieden. En we hebben nog meer in petto. In 2024 werkten we hard om gedigitaliseerde kranten beschikbaar te maken op het platform. Hobbel twee, check.
Eindstand 2024: nog geen kranten op hetarchief.be, wél een teaminspanning om U tegen te zeggen zodat jullie in 2025 naar hartelust online kunnen bladeren en genieten.
Dubbel zoveel kunsten
Een gelukkiger verloop voor onze kunstplatformen. Jawel, meervoud! Want met de integratie van de voormalige Vlaamse Kunstcollectie in meemoo kregen we in 2024 een extra kunstplatform onder onze vleugels. Zo bieden we het publiek nu een nog bredere kijk op kunst: kijken en downloaden kan als vanouds op artinflanders.be, voor verdiepende verhalen is het op vlaamsekunstcollectie.be te doen.
Steeds drukker op Het Archief voor Onderwijs
Een belangrijke stap voor ons onderwijsplatform in 2024. Nadat we in schooljaar 2023-2024 bijna 200.000 lesgevers, studenten-in-een lerarenopleiding en leerlingen secundair telden op Het Archief voor Onderwijs, openden we de toegang het schooljaar daarop ook voor leerlingen in de lagere school. In opdracht van hun leerkracht kunnen ze er aan de slag met filmpjes en luisterfragmenten die aansluiten bij hun leefwereld. Op jonge leeftijd al stappen zetten in mediawijsheid? Check!
Met Het Archief voor Onderwijs bieden we een steeds rijker en direct inzetbaar audiovisueel aanbod voor de klas: anno 2024 bevatte de beeldbank ruim 27.000 fragmenten uit 62 archieven. Het materiaal van onze contentpartners komt daar trouwens niet zomaar terecht. Onze onderwijsredactie duikt in hun archieven, selecteert én contextualiseert relevante fragmenten op maat van het onderwijs. Hoe dat in zijn werk gaat, ontdek je hier.
*cijfers schooljaar 2023-2024
Verder ondersteunden we lesgevers in hun lespraktijk door:
kant-en-klaar lesmateriaal te voorzien, zoals het didactisch pakket rond kritisch denken en historisch bewustzijn dat we samen met Arteveldehogeschool bouwden op maat van het lager en de eerste graad B-stroom in het secundair.
de handen in elkaar te slaan met o.a. VRT, Smartschool, KlasCement en FARO in het kader van de verkiezingen, de Erfgoedweek en meer.
74 workshops te organiseren om leerkrachten wegwijs te maken in ons onderwijsplatform en aanbod.
IIIF voor onze partners
Collectiemateriaal interactief en rijk delen met de buitenwereld? Dat kan met IIIF. Deze standaard vereenvoudigt de uitwisseling van beelden tussen verschillende systemen. Om het onze contentpartners makkelijker te maken bij de ontsluiting van hun collecties via IIIF, bieden we sinds 2024 een IIIF-dienstverlening aan. Zij kiezen de beelden, wij zorgen voor de infrastructuur.
Ook breder moedigen we het gebruik van IIIF aan. In 2024 waren de IIIF-Fridays, waarmee we de erfgoedsector samen met Universiteitsbibliotheek Gent en Openbare Bibliotheek Brugge inspireren, al aan hun tiende en elfde editie toe. Hoe je IIIF in de praktijk toepast? Onze laagdrempelige 'IIIF in actie'-sessies trokken heel wat geïnteresseerden. En dat IIIF zich goed leent om verhalen te vertellen, daar kunnen de deelnemers van onze digital storytelling-middag van meespreken.
Kennis verzamelen, delen en advies geven
De expertise die we onderweg opdoen houden we niet voor onszelf. Samen met de brede cultuursector verzamelden we bijna 15 jaar lang inzichten over digitaalerfgoedprocessen op projectcest.be. Sinds 2024 bouwen we hierop verder met een vernieuwde kennisbank. Hallo kennisbank.meemoo.be!
Waarover we kennis verzamelen en delen? De volgende domeinen (met enkele voorbeelden uitgelicht) zorgden in 2024 voor focus.
In 2024 ondersteunden we de sector en verbreedden we onze eigen kennis ook door:
mee te werken aan 11 gesubsidieerde projecten met andere cultuurorganisaties, zoals het Visual Name Authority-project waarin we een visuele persoonsnamenlijst bouwen.
tientallen vormingsactiviteiten op poten te zetten voor de brede erfgoedsector en onze (content)partners, waaronder de 7e editie van het bootcamp open culturele data.
een trekkersrol op te nemen in verschillende collega-, stuur- en werkgroepen, zoals het Praktijknetwerk sociale media archiveren.
155 vraagstellers uit de brede cultureelerfgoedsector vooruit te helpen met advies door 260 loketvragen te beantwoorden.
Iedereen die bezig is met digitaalerfgoedprocessen en advies nodig heeft, kan aankloppen bij ons virtueel loket. In 2024 kregen we bijvoorbeeld een archiveringsvraag over de Pro-Palestijnse bezetting van een gebouw van KU Leuven. Zo hielpen we de student (de archiefvormer) én meteen ook Amsab-ISG (het archief waarnaar we hen toeleiden) verder:
Kennis geven én nemen
Onder het motto 'geven en nemen' maken we dankbaar gebruik van de kennis die te vinden is op de Wikimedia-platformen. Omgekeerd dragen wij (en onze partners) ook zelf ons steentje bij door erfgoeddata en beelden vrij beschikbaar te maken op Wikidata en Wikimedia Commons. In 2024 gingen die inspanningen niet onopgemerkt. Onze "uitzonderlijke inzet voor de vrije kennis" leverde ons de Verbindingsprijs van Wikimedia Nederland op.
Een internationaal verhaal
De kennis die we delen reikt dus verder dan Vlaanderen. In 2024 staken we meermaals de grens over om ervaringen te delen op internationale conferenties. Onze internationale collega's wisten bovendien vlot de weg te vinden naar ons digitaal loket: 30 vraagstellers van buiten Vlaanderen zochten ons advies. Voor onze vormingen sloegen we meermaals de handen in elkaar met het Nederlandse Netwerk Digitaal Erfgoed, bijvoorbeeld tijdens de Vlaams-Nederlandse Studiedag Digitale Strategie. Ook Publiekdomeindag, waarmee we erfgoedorganisaties jaarlijks een platform bieden om hun acties bij het openstellen van publiekdomeinmateriaal in de kijker te zetten, bevatte in 2024 een stevig internationaal luik.
Een DNA van samenwerking
Wij zijn er om onze partners te ontzorgen, en zij zijn er ook voor ons. In 2024 werkten we samen met 184 partners die ons hun content toevertrouwen. Zonder hun inzet en expertise zou dit jaarverslag er helemaal anders uitzien.
Wat we doen en hoe we dat doen is sterk geworteld in de noden van onze partners. Hun inspraak geeft richting aan projecten en nieuwe ontwikkelingen - en breder ook aan ons beleidsplan dat we in 2025 op tafel leggen bij de Vlaamse regering. Om onze partners te informeren en met hen in gesprek te gaan organiseerden we in 2024 een partnerevent, 3 sectormomenten en verschillende werkgroepen.
Achter de schermen
Al bovenstaande, en nog veel meer dat niet in deze 2500 woorden gevat kon worden, was niet mogelijk zonder de inzet van een 70-tal vaste teamleden, gedetacheerde leerkrachten en stagiairs. Een dankjewel is op zijn plaats!
Afsluiten doen we met een blik op onze boekhouding. In 2024 bedroeg onze opbrengst 9.913.954 euro en hadden we 9.942.798 euro kosten. Er was dus een klein verlies van 28.844 euro. De grootste uitgaven? Personeel (4.481.529 euro), de infrastructuur van het archiefsysteem (983.013 euro), het erfgoeddatabankenproject (648.804) en digitalisering (580.041 euro).
© meemoo
Altijd mee met meemoo?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief. Of volg mee via sociale media: