Vlaams Termennetwerk: één zoekingang voor erfgoedtermen

Waarom vind je het ene erfgoedobject terug in een handomdraai, en lijkt het andere onvindbaar? Om collecties vindbaar te maken, moeten ze beschreven zijn én het liefst in dezelfde vaktaal. Dat is vandaag niet zo: organisaties gebruiken vaak verschillende termen, of geven er een andere invulling aan. Ook een schrijffout is nooit ver weg! Een mogelijke oplossing? Een Vlaams termennetwerk dat gedeelde termenlijsten samen doorzoekbaar maakt. In dit project bouwen we een eerste prototype.

Een termennetwerk, wat is dat eigenlijk? Laten we beginnen bij het begin: met een term kan je ondubbelzinnig verschillende aspecten van het erfgoed beschrijven. Denk aan een onderwerp, vervaardiger of bewaarplaats. Zo is het Lam Gods geschilderd door ‘Jan van Eyck’ en ‘Hubert van Eyck’, en bewaard in ‘Gent’.

Zulke termen vind je terug in allerlei erkende bronnenlijsten. Een termennetwerk verbindt die versnipperde data. Dat betekent: geen tientallen afzonderlijke bronnen meer doorploegen om de meest geschikte term te vinden, maar vinden wat je zoekt via één zoekbalk. Meer op de kennisbank.

Affiche voor het muzikale acrobatenduo The Maeb's, collectie Huis van Alijn, via artinflanders.be, publiek domein

Uitdaging

Vlaamse cultuur- en erfgoedorganisaties leveren forse inspanningen om hun collecties te beschrijven en online vindbaar te maken. Om dat vlot te laten verlopen, gebruiken ze bij voorkeur gestandaardiseerde lijsten met namen van plaatsen en personen, gebruikte materialen en meer. Zo spreken we allemaal dezelfde taal.

Vandaag zit die expertise over termen en beschrijvingen vaak nog verspreid over organisaties, in spreadsheets of lokale systemen. Waardevolle vakkennis dus, die geïsoleerd blijft. Ook gebruiken organisaties termen vandaag niet altijd op dezelfde manier. Om dit erfgoed beter vindbaar, uitwisselbaar en toegankelijk te maken, moet de kwaliteit van de beschrijvingen dus omhoog. En daar kan een Vlaams Termennetwerk bij helpen, blijkt uit het vooronderzoek dat we in 2025 voerden.

Onze rol

In dit project bouwen we een prototype van dit Vlaams Termennetwerk. Een afgelijnde eerste versie, waarmee we kunnen testen wat werkt. Dat doen we niet solo, maar samen met:

  • Vlaamse databijdragers: we maken de termenlijsten van MoMu, FOMU, Agentschap Onroerend Erfgoed en ODIS beschikbaar en doorzoekbaar in het Vlaams Termennetwerk. Waarom deze lijsten? Dat lees je in het vooronderzoek.

  • De beheerders van het Nederlands Termennetwerk: de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) en het Netwerk Digitaal Erfgoed (NDE) schuiven mee aan tafel voor advies, want tijdens de bouw van ons prototype kijken we graag over het muurtje. We onderzoeken ook hoe we in de toekomst duurzaam kunnen samenwerken. Misschien is een gedeelde werkgroep wel wat!

Waarom niet gewoon aansluiten bij het Nederlands Termennetwerk?

Dat is een bewuste keuze, want niet alle termen(lijsten) zijn aan beide kanten van de grens relevant. Ook semantisch zijn er verschillen: in Nederland drink je uit een tas niet snel koffie! Door een Vlaams Termennetwerk te bouwen, houden we het voor iedereen overzichtelijk én correct.

Beeld: "De gamlas dag" - bussutflykt till Flottsund, Sunnersta, Uppsala juli 1962 by Uppsala-Bild - Upplands Museum, Sweden - CC BY-NC-ND.

Aanpak

Op basis van de noden en wensen uit ons vooronderzoek bouwen we in drie jaar een eerste prototype van het Vlaams Termennetwerk, met een selectie termenlijsten uit binnen- en buitenland. Je zal het netwerk op drie manieren kunnen gebruiken:

  1. via één centrale online zoekingang,

  2. via een technische koppeling met je eigen beheersysteem,

  3. rechtstreeks in de erfgoeddatabank.

Zo bouwen we stap voor stap aan het Vlaams termennetwerk:

Fase 1 - De fundering

Juni 2026 tot juni 2027

In deze eerste fase zetten we de basis neer. Voor de technische ontwikkeling inspireren we ons sterk op het Nederlands Termennetwerk. We hergebruiken zoveel mogelijk code, componenten en principes, en anticiperen op de valkuilen die zij tegenkwamen. En we onderzoeken hoe we duurzaam kunnen samenwerken.

Tegelijk rollen we het netwerk uit met grote internationale kwaliteitsbronnen zoals Wikidata, Art & Architecture Thesaurus (AAT), Geonames, RKDartists, VIAF, Thesaurus of Geographic Names (TGN) en Union List of Artist Names (ULAN). Hoe haken de Vlaamse lijsten hierop in? We leggen de eerste stenen.

Fase 2 - Vlaamse bronnen

Juni 2027 tot juni 2028

In de tweede fase gaan we koppelen met Vlaamse bronnen. Momenteel kijken we naar:

  • European Fashion Thesaurus (MoMu)

  • Directory of Belgian Photographers (FOMU)

  • Thesaurus Onroerend Erfgoed (Agentschap Onroerend Erfgoed)

  • ODIS

  • de visuele persoonsnamenlijst uit het project Visual Name Authority

Nu wordt het even technisch! Niet elke termenlijst kan nu al mee in de zoekingang. Daarvoor moet ze online beschikbaar zijn onder een vrije licentie, gepubliceerd zijn als linked open data, en bevraagd kunnen worden via een SPARQL-endpoint. Een aantal gecontroleerde termenlijsten helpen we daarom om technisch klaar te zijn.

Intussen bereiden we ook de integratie met de erfgoeddatabank en de API om te koppelen met andere beheersystemen voor.

Fase 3 - Een duurzaam netwerk

Juni 2028 tot juni 2029

In fase drie leveren we de API op, en krijgt het Vlaams Termennetwerk een plek in de erfgoeddatabank. Zo wordt het voor enkele honderden organisaties makkelijker om hun collectiedata consistent en kwaliteitsvol te beschrijven.

En er liggen nog een heleboel vragen op tafel. Hoe kunnen we het Vlaams Termennetwerk duurzaam verankeren na het project? Wie neemt welke rol op, en welke dienstverlening vraagt dat? Ook daar denken we grondig over na.

Partners

→ Nederlands Termennetwerk
  • Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE)

  • Netwerk Digitaal Erfgoed (NDE)

→ Databijdragers

Met de steun van het Departement Cultuur, Jeugd en Media.

We halen de pagina op, even geduld...