Toegang & hergebruik

Looptijd

januari 2024 - december 2026

Naar publiek beeld en geluid in het Hermes-project

Op hetarchief.be vond je tot voor kort miljoenen beschrijvingen van Vlaams audiovisueel materiaal en duizenden historische kranten. Dankzij het Hermes-project komt daar eind 2026 iets bijzonders bij: voor het eerst kan je duizenden van die fragmenten ook zelf bekijken en beluisteren. Een primeur voor Vlaanderen, want nooit eerder werd er op deze schaal audiovisueel archiefmateriaal toegankelijk gemaakt. Hoe kwam de selectie tot stand? En wat kan je vandaag ontdekken op hetarchief.be? Dit ging eraan vooraf.

Beeld en geluid publiek toegankelijk maken is slechts één van de sporen in het Hermes-project. Welk ander werk we verzetten om materiaal uit het recente én iets verdere verleden beter vindbaar, deelbaar en herbruikbaar te maken?

Uitdaging

Duizenden uren aan video en audio toegankelijk maken? Dankzij het digitaliseringswerk van de afgelopen jaren is er een enorme schat aan beeld en geluid digitaal veiliggesteld. Maar gearchiveerd betekent nog niet automatisch ontsloten. Vooral rechten bleken een grote uitdaging, want bij één fragment zijn vaak verschillende partijen betrokken. Denk maar aan de programmamaker, omroep, acteur, presentator of schrijver. Tel daar nog muziek bij, en de rechtenpuzzel wordt snel erg complex. Zeker als na jaren niet meer duidelijk is wie welke rechten bezit. Een uitgebreid rechtenonderzoek of het klaren van rechten is mogelijk voor één opname, maar onhaalbaar op grote schaal.

Wat je vandaag ziet op hetarchief.be, is dus zeker niet alles wat wij voor onze contentpartners bewaren of wat er allemaal in hun archieven te vinden is. Het project wilde vooral onderzoeken hoe de publieke ontsluiting van audio en video het best kan worden aangepakt. Op het einde van de rit levert het ons bovendien een mooie staalkaart op van wat er allemaal te ontdekken valt in de archieven van onze partners. Al blijft het een topje van de ijsberg.

Onze rol

Als indiener van het project namen wij de coördinatie en uitvoering op ons. Samen met onze contentpartners doken we in hun archiefmateriaal, en dokterden we rechtenoplossingen uit om zoveel mogelijk materiaal publiek toegankelijk te maken. Dat vroeg heel wat werk achter de schermen: van rechteninformatie uitpluizen en opschonen, tot afspraken maken met rechthebbenden en veel overleg, contracten afsluiten, materiaal aanmelden, en het ook inhoudelijk omkaderen.

De samenwerking was echt complementair: wij brachten de nodige juridische en technische kennis aan tafel, onze partners hun inzicht in de collectie en waar de rechten liggen.

- Stijn Planckaert, projectleider Hermes-project

Ook bouwden we hetarchief.be verder uit, zodat bezoekers de selectie vlot kunnen ontdekken. Met de nodige rechteninformatie weten ze nu ook wat ze mogen doen met het materiaal.

Aanpak

Zonder input van onze partners geen publiek materiaal. Voor de selectie van het materiaal liepen er daarom twee trajecten door elkaar: welk materiaal vinden onze contentpartners relevant om te delen, en wat kan en mag juridisch gezien online? Daarbij moesten we rekening houden met wat binnen het project haalbaar was.

In dialoog met onze partners

Iedere contentpartner kreeg de kans om mee te stappen, met een sterke focus op mediapartners. In nauw overleg kwamen volgende grote domeinen uit de bus:

Schoolstaking - Liberas

Uitzendingen door derden

Op de publieke omroep kregen politieke en sociaal-economische organisaties vroeger zendtijd. Verschillende culturele archieven bewaren vandaag materiaal van die uitzendingen en zagen er veel waarde in om het opnieuw zichtbaar te maken.

Witte Mars Aalst - TV Oost

Eerste 10 jaar regionaal nieuws

Een tweede grote kans: de integrale nieuwsuitzendingen uit de beginjaren (vanaf 1993/1994) van een aantal regionale zenders. Interessant materiaal waarvan veel rechten bij één duidelijke partij liggen: de regionale omroep zelf.

Laatste weerbericht Armand Pien - VRT

Iconische momenten in de TV-geschiedenis

DPG Media en VRT selecteerden fragmenten die belangrijke momenten uit de eigen geschiedenis tonen. Van de eerste sitcom tot de eerste uitzending in kleur.

Frietkotcultuur - BRUZZ

Lokaal en regionaal

Een andere interessante piste: bijzondere verhalen en thema's uit de streek opdiepen. Om niet te vervallen in clichés, betrokken we erfgoedcellen bij die oefening. Het materiaal zelf komt voornamelijk uit de collecties van regionale omroepen, aangevuld met fragmenten van DPG Media en VRT.

Lakplatencollectie VRT

Met deze collectie ontsluiten we een deel van het oudste audiovisuele erfgoed van de Vlaamse publieke omroep, met unieke opnames die dateren uit de jaren 30 tot 60. Tussen de selectie zitten iconische toespraken, interviews met bekende koppen, kinderprogramma’s en reportages.

Daarnaast vind je op hetarchief.be ook zittingen van het Vlaams Parlement, materiaal van podiumkunsten, sfeervolle amateurbeelden van schrijver Hubert Lampo en meer.

Juridisch onderzoek: een waterval

Kan en mag alles ook online? Samen met juridische partner Timelex onderzochten we wat mogelijk was. Samengevat kozen we waar mogelijk voor een rechtstreekse toestemming van de bekende rechthebbende(n). Voor collecties met een complexere rechtencontext was de out of commerce regeling een waardevol instrument. En voor sommige collecties werd het de belangrijkste juridische basis om ze opnieuw met het publiek te kunnen delen. Soms zat de oplossing in een combinatie.

🚪 Out of commerce zet deuren open

Deze Europese regeling geeft erfgoedinstellingen de kans om materiaal dat niet meer commercieel beschikbaar is, opnieuw zichtbaar te maken. Denk aan een fragment dat je niet meer via streamingsdiensten kan bekijken. Een interessante piste in het Hermes-project om niet stuk per stuk, maar op grotere schaal materiaal te kunnen ontsluiten. En bovendien echt pionierswerk: in België is het de eerste keer dat deze richtlijn ingezet wordt om archiefmateriaal publiek te ontsluiten.

Hetarchief.be ontdekkingsklaar

Daarnaast maakten we hetarchief.be technisch klaar om publiek materiaal te kunnen tonen. Daarbij lag de focus op een goede gebruikservaring voor bezoekers. We verbeterden de huidige zoekmogelijkheden, en bouwden een nieuw ontdekluik. Daar kunnen bezoekers thematisch snuisteren, of zich laten verrassen door onverwachte vondsten.

Daarbij verliezen we de eigenheid van het archiefmateriaal niet uit het oog. Historische beelden vragen om context, zodat je het fragment kan plaatsen in de tijdgeest van toen. Samen met experts en collectiehouders zorgen we op de meest relevante plekken voor omkadering.

Duizenden fragmenten die binnenkort voor iedereen te ontdekken zijn? Om bezoekers daarin te gidsen, wilden we een plek waar je niet alleen kan zoeken, maar ook in thema’s kan graven én op onverwachte pareltjes botst.

- An Seurinck, medewerker Interactie

Partners

Op hetarchief.be kan je rechtstreeks kijken en luisteren naar een selectie van het materiaal van 26 partners:

Media

Cultuur

Overheid

Dit project kadert binnen het relanceplan Vlaamse Veerkracht van de Vlaamse overheid.

We halen de pagina op, even geduld...